Teater dal titul “I cin moschetiers ladins a la inrescida dl ladin perfet”.


SCROLL DOWN

Teater dal titul “I cin moschetiers ladins a la inrescida dl ladin perfet”.


A La Ila tl gran salf dla Ciasa dla Cultura él gnü metü a jì la pröma rapresentaziun dl teater dal titul “I cin moschetiers ladins a la inrescida dl ladin perfet”. Le toch de teater, scrit y menè ite da Simon Kostner y Daria Valentin por le concurs scrit fora dala Uniun Ladins dla Val Badia dl 2002 por cunt dla Union Generela à do da deplü agn podü gnì portè dant sön palch. 
Al é dessigü stè öna dles manifestaziuns plü rapresentatives danter la linia de manifestaziuns ch’é gnüdes metüdes a jì por i 100 agn dala fondaziun dla “Union Ladina” dl 1905 a Desproch.
Le teater é gnü insigné ite cun gran savëi y paziënza da Simon Kostner y Irene Zingerle y cun l’aiüt de Hilda Pizzinini. La dificolté n’é dessigü gnanca stada picera por i aturs che gnô da dötes les 5 valades ladines por podëi rapresentè le toch che tol en conscideraziun düc i 5 idioms ladins dl Sela.
Le spetacul teatral à orü rapresentè la situaziun tles valades ladines dles Dolomites dl 2046. 
I personaji prinzipai à significativamënter inom “Badia”, “Gherdëna”, “Fascia”, “Fodom” y “Ampëz” y pro d’ëi él ince sües fómenes. Düc deboriada ôi porvè de ciafè na soluziun ai problems dla mendranza ladina por porvè, magari, d’arjunje chëra unité aministrativa, mo ince danter les porsones, che indeblësc tres deplü i ladins. I ómi dla politica n’é nia por na unité ladina, gnanca canch’ ara se trata de na unité culturala y les porsones scëmples azeta dagnora plütosc passivamënter ci che vëgn fat fora plü alalt.
Ai protagonisc dl teater ti tómel ite de jì sön la piza dl Sela a damanè do n consëi al gran “Ret”. Mo le gran “Ret” n’é tla finada nia ater co na porsona sciöche tantes che sa indere da ti aconsié che la miù soluziun por tignì adöm la mendranza é che düc sü componënc tëgnes adöm y tires la corda dl medémo vers.


Incuntada di cronisć de Tirol


Incuntada di cronisć de Tirol


I cronisc de Tirol cun i rapresentanc dl Istitut Ladin “Micurà de Rü” y dles Uniuns di Ladins.

I cronisc de Tirol cun i rapresentanc dl Istitut Ladin “Micurà de Rü” y dles Uniuns di Ladins.

La domënia ai 25 de setëmber s’à Giovanni Mischì y la Uniun di Ladins dla Val Badia cruzié de mëte a jì a San Martin (tl Istitut Ladin “Micurà de Rü”) l’incuntada anuala di cronisc de Tirol (“Tiroler Chronistentreffen”), olache al é rové adalerch 25 cronisc de Süd- y Nordtirol, le diretur dl Archif Provinzial dr. Nössing y süa colaboradëssa Margot Pizzini che s’à cruzié de ti menè fora l’invit y le program ai cronisc. Sön le program dl danmisdé êl preodü deplü intervënc: le dr. Nössing à splighé l’organisaziun y le funzionamënt dl Archif Provinzial y dè stlarimënc sura le sostëgn che ti vëgn pité ai cronisc de döt Tirol. Laprò àl ince splighé y recordè ci che é important y ci che alda pro le laûr da cronist. Le dr. Hugo Valentin, presidënt dl Istitut Ladin “Micurà de Rü” à portè dant deplü informaziuns y chestiuns che reverda i Ladins dles Dolomites y à baié dl’ativité dl Istitut Ladin. Hilda Pizzinini, presidënta onorara dla Generela, à splighé l’impëgn de chësta Uniun y dles seziuns de valada por mantignì l’unité culturala y linguistica danter les valades ladines storiches. Werner Pescosta à te so intervënt fat n ressumé di svilups storics y portè dant i debojëgns d’al dédaincö dla mendranza ladina, por che ara pois mantignì sides l’unité culturala, mo ince döta la varieté che desfarenziëia impò ciamò vigni valada ladina dales atres. La dr. Ulrike Vittur à spo portè dant n ressumé dl svilup dla cronica y dl’ativité di cronisc tles valades ladines. Ara à portè dant contegnüs y carateristiches dl “Sas dla Crusc” y dl “Calënder de Gherdëina” che reporta oramai por tradiziun informaziuns sura i avenimënc dl ann da denant, sozedüs tla Val Badia y te Gherdëna. La discusciun é gnüda portada inant pro marëna sön le Lüch de Vanc. Domisdé é la manifestaziun jüda inant cun la vijita al Museum Ladin a San Martin.

25 de setëmber 2005


Festa da bal por i 20 agn dala fondaziun dl’Uniun Bal Popolar dla Val Badia


Festa da bal por i 20 agn dala fondaziun dl’Uniun Bal Popolar dla Val Badia


Por la sabeda y domënia (17 y 18 de setëmber) organisëia la Uniun Ladins Val Badia deboriada cun l’Uniun Bal Popolar dui dis de festa da bal por i 20 agn dala fondaziun dl’Uniun Bal Popolar dla Val Badia. Dl 1985 â la Uniun di Ladins dè dantadöt n contribut finanziar y organisatif por daidé mët sö l’Uniun Bal Popolar, cossa che é gnüda realisada dilan al interessamënt en pröma porsona de Adalbert Piccolruaz de Badia y de Bruno Pizzinini da La Ila. Dedô é l’Uniun da bal jüda inant do so tru y do 20 agn röia les döes uniuns indô adöm por organisé deboriada chësta manifestaziun.

La sabeda sëra (dales 20.00) gnarà inaugurada da n grup dal Friul – plü avisa dai “Danzerini Udinesi” - y dedô gnaràl presentè le liber “L’Uniun Bal Popolar complësc 20 agn” y mostrè zacotan de fotografies fora dl album dla Uniun. Do n bal che gnarà portè dant dal’Uniun Bal Popolar saràl n bal davert a düc.

La domënia gnaràl dit la mëssa tla dlijia da San Linert dales 10.30 (sce al é bel tëmp saràl naóta na sfilada di grups da bal ca por San Linert – dales 10.15 y spo mëssa sön paiun dla Ciasa Runcher). Dedô saràl les autoritês che porta so salüt, marëna y esibiziun di grups da bal dles valades ladines y dl Friul cun la musiga di “Jobleri d’ La Pli”. Düc é dër bel invià da gnì!

17 de setëmber 2005


Valgügn mëmbri dl Consëi dla Uniun di Ladins dla Val Badia jüs a Bregenz


Valgügn mëmbri dl Consëi dla Uniun di Ladins dla Val Badia jüs a Bregenz


La sabeda y domënia di 13 y 14 d’agost é n valgügn mëmbri dl Consëi dla Uniun di Ladins dla Val Badia jüs a Bregenz a ti ciarè ala rapresentaziun dl “Trobadour” de Giuseppe Verdi sön le palch realisé aposta por chë opera sön le “Bodensee”. Sön le trù da jì a Bregenz s’ài archité a ti ciarè al Stifts Stams, na dlijia y n convënt olache al gnô sopolì i grofs de Tirol che ti scincâ tres indô scioldi y avëis, por che i prôi y i patri che stô dailò periass por ëi y por süa anima tan dî che le convënt foss esistì. Insciö aratâi de se garantì la vita eterna te paraîsc. Al dédaincö é Stift Stams dantadöt conesciü por les cater scores de prestige che alda pro le convënt. I 7 aconsiadus dla Uniun che à tut pert a chësc iade cultural à ince albü l’ocajiun de jì a Höchst (nia dalunc da Bregenz) a ti ciarè ala bela dlijia de St. Johann, pro chëra che Augustin Valentin da Porsenù à realisé i confescionai y i trëi altà.

 
 

13 d’agost 2005


Riuniun anuala di cronisc


Riuniun anuala di cronisc


I auturs dl liber de cronica "Sas dla Crusc" en ocajiun dla riuniun anuala tignida a San Martin: (iadedô dmc) Mario Clara, Carlo Plazza, Renato Paratscha, Giovanni Mischì, Sepl Comploj, Elisabeth Penazzi, Tone Gasser; (dant dmc) Werner Pescosta, Iaco Rigo, Cristina Zingerle y Giuvani Pescollderung. Sön le retrat mancel Sara Planatscher, Ulrike Vittur y Walter Castlunger.

I auturs dl liber de cronica "Sas dla Crusc" en ocajiun dla riuniun anuala tignida a San Martin: (iadedô dmc) Mario Clara, Carlo Plazza, Renato Paratscha, Giovanni Mischì, Sepl Comploj, Elisabeth Penazzi, Tone Gasser; (dant dmc) Werner Pescosta, Iaco Rigo, Cristina Zingerle y Giuvani Pescollderung. Sön le retrat mancel Sara Planatscher, Ulrike Vittur y Walter Castlunger.

Le vëndres ai 9 de jügn, püc dis do che al é gnü fora la cronica dla Val Badia "Sas dla Crusc", él gnü tignì la riuniun anuala di cronisc. Tratan l'incuntada él gnü baié dla publicaziun, al é gnü fat de vigni sort de conscideraziuns y valuté sciöche an podess fà da fa ciamò n vare inant por ci che reverda dantadöt la cualité di articui y dl liber en general. Al é gnü baié dla grossëza dl liber che é oramai rovada al limit cun passa 560 plates. Ti agn che vëgn messaràn dessigü se conzentrè ciamò deplü sön la cualité dla publicaziun, ciaran che ara ne devëntes nia ciamò plü grossa, ince deache ara devënta incompra da ti ciarè. Pro na buna cëna à spo i cronisc passè deboriada na sëra plajora che dëida da cherié chël spirit de grup de chël che ara va debojëgn por le bun garatè de na publicaziun sciöche le "Sas dla Crusc".

9 de jügn 2005


Incuntada cun la dr.a Franceschini, returia dl'Université da Porsenù


Incuntada cun la dr.a Franceschini, returia dl'Université da Porsenù


Incuntada cun la dr.a Franceschini

Ai 6 d’aurì s’à n valgügn rapresentanc dl monn dla cultura ladina incuntè cun la dr.a Franceschini, returia dl'Université da Porsenù, por sciacarè fora n scagn de ladinistica tl’Université da Porsenù-Balsan. Ara se trata de na chestiun dassënn importanta por le suravire y por le prestige dl lingaz ladin, dantadöt dal momënt che al ne ti vëgn plü dè tan co degöna lerch tl’Université da Desproch, olache le lingaz gnô coltivé cina dan da püch a livel universitar. A Padova à le ladin ince ma n’importanza secundara. Por deplü é le ladin da ciasa tles Dolomites y nia jö por le talian o tl’Austria. N scagn de ladinistica a Porsenù é ince important por al pois te n dagnì ester porsones cualificades che pois surantó posc tl ciamp dl insegnamënt cun na certa competënza ince por le ladin, laûrs de traduziun, da scrì libri y articui ti foliec por ladin y n gröm d’atri laprò che à debojëgn de n renovamënt cualitatif. En chësc ann 2005, do che al ê bele gnü baié cun l’assessur provinzial ala cultura ladina dr. Florian Mussner, él spo gnü a s’al dè na incuntada che an pò definì storica: i rapresentanc dla Uniun di Ladins dla Val Badia, promoturia dl'iniziativa, dr. Giovanni Mischì y le dr. Lois Trebo, la dr.a Rut Bernardi, rapresentanta dla Union di Ladins de Gherdëina, le dr. Otto Moling y la dr.a Claudia Canins Egger rapresentanc dla Uniun Maestri Ladins, le dr. Toni Sottriffer y le dr. Theodor Rifesser s’à incuntè cun la returia dl’université por baié dl argomënt.
Ti mëisc che vëgn gnaràl tut en conscideraziun la proposta a livel politich aministratif. Intratan él bele gnü tignì deplü cursc de ladin tl’Université da Porsenù. Da speré él che la proposta de n scagn de ladinistica se concretisëises al plü tosc...

6 d’aurì 2005


Pröma riuniun dl consëi nü dla Union Generela di Ladins dla Dolomites


Pröma riuniun dl consëi nü dla Union Generela di Ladins dla Dolomites


En vëndres, ai 25 de forà él gnü tignì la pröma riuniun dl consëi nü dla Union Generela di Ladins dla Dolomites tl Hotel La Perla a Corvara. Le patrun de ciasa y presidënt nü dla Generela Michil Costa à tut ite te na manira originala y plajora i aconsiadus che sarà ince sü colaboradus por i proscims trëi agn. Do n discurs introdutif de presentaziun da pert dl presidënt y spo di singui mëmbri dl consëi, éson passà ala lîta di dui vize-presidënc, sciöche le statut nü vëiga danfora. Sciöche vizepresidënt che dess rapresentè Fascia (provinzia de Trënt) él gnü lité al’unanimité Riccardo Zanoner y sciöche vizepresidënta che dess rapresentè Fodom y Ampëz (provinzia de Belun) él gnü lité al’unanimité Elsa Zardini. Tratan chësta pröma riuniun él spo ince gnü nominé le diretur dla Generela: do na picia discusciun de valutaziun de candidac él gnü fat y azetè la proposta de David Lardschneider che é atualmënter redadù dla Usc di Ladins a Urtijëi. Al messarà gnì tut sö ti proscims mëisc na porsona che surantoles la redaziun de La Usc de Gherdëna.
Dedô él gnü baié dles ativitês che vëgn portades inant tles singoles valades y di debojëgns dla Generela y dla Ladinia en general, ince sce le punt plü important é stè le program por le 2005, olache la Generela complësc 100 agn dala fondaziun. La pröma manifestaziun sarà n convëgn a Desproch, cité olache döt cant ê pié ia dan da 100 agn. Al tolarà pert professurs y esperc de romanistica y al gnarà presentè le liber sura les personalitês dles valades ladines.

25 de forà 2005


Riuniun generala Union Generela di Ladins dla Dolomites


Riuniun generala Union Generela di Ladins dla Dolomites


Do da n ann de transiziun por la Union Generela di Ladins dla Dolomites, olache al é gnü laurè fora n statut nü che tëgnes cunt dles esigënzes modernes de chësta uniun y studié fora n sistem de bilanz forsc plü adatè, éson en sabeda ai 12 de forà, en ocajiun dla riuniun generala, rovà a öna de firmé dan dal notar le statut nü. Mo la riuniun é ince stada dër importanta dal momënt che al é gnü lité le presidënt y le consëi. Le candidat ala presidënza che s’à presentè te chësta ocajiun, sostegnì emprömadedöt dala Uniun di Ladins dla Val Badia, é stè Michil Costa da Corvara. Ël é n „outsider“ por ci che reverda la cultura ladina, mo bele te so discurs introdutif àl desmostrè so savëi y süa ligrëza por ci che reverda nosc lingaz y nosta cultura de mendranza. Al à portè ince d’atri ejëmpli de mendranzes europeiches che é tla medéma situaziun co chëra di ladins dles Dolomites. Giovanni Mischì y Diego Clara à te n so intervënt ince alzè fora les capazitês manajariales y organisatives de Michil, che al à salpü da mostrè sö nia ma te so ciamp de laûr privat, mo dantadöt pro la Maratona dles Dolomites conesciüda lunc y lerch. Nia inultima él ince gnü alzè fora la sensibilité culturala desmostrada da Michil te deplü ocajiuns. Jüda inant éra cun na discusciun plütosc vìa cun domandes de vigni sort al candidat Michil Costa, por passè spo ala lîta. Endöt êl 33 mëmbri dles uniuns de valada presënc y che â le dërt da lité. Jüda fora éra a chësta manira:

Michil Costa à ciafè 27 usc, Nani Pellegrini öna na usc y Ricardo Zanoner öna na usc. 3 é stades les schedes blances y öna na scheda nula. Michil é insciö gnü aclamè sciöche presidënt nü dla Union Generela di Ladins dla Dolomites.

 
 

 12 de forà 2005