La Uniun Ladins dla Val Badia presentëia n stüde ambizius fat en colauraziun cun le Max Planck-Institut da Jena söl bosch da lersc tla val da Lungiarü. La presentaziun dla verjiun taliana dl liber sarà en sabeda ai 07.08.2010 dales 16:00 tla plaza dla vila da Seres a Lungiarü.

Tla Val Badia, mo inće te d’atri posć de Südtirol, â dandaia i larjëis (= bosć da lersc) na gran importanza y gnô sfrutà te n gröm de formes. Incër les viles ia y sö por les tëmples a sorëdl determinëia i larjëis inće incö ćiamo la contrada da paur tradizionala de nüsc paîsc y é porchël na dërta particolarité paesajistica.
La storia dla jënt y la storia dl bosch ne se lascia nia despartì. Dantadöt tla contrada medievala tolô ite le bosch na posiziun importanta: ann por ann se dô i colonisadus da fà por ti tó al bosch spersa da trasformè te ćiampoprè. Tres l’ejëmpl di larjëis da Lugiarü mostra sö i auturs, sciöche chësta sort de bosch é nasciü y sciöch’ al gnô sfruté tl passè, por de vigni sort de fins: sciöche pastöra y pre da munt, por la ćiacia, por erbes da medejina y früć salvari, por le lignan y la lëgna, por borjé ćiarbun, por les ês y n gröm d’ater.

INVIT

La Uniun Ladins Val Badia à metü a jì en colaboraziun cun le Museum Ladin ćiastel de Tor y la lia Cultura da Munt na mostra interessanta de guanć da zacan y da paur che fej pert dla coleziun privata de Irma Trebo da San Martin.

La troht, che vëgn al dédaincö plü co ater vistida dai mëmbri de uniuns sciöche les musighes, i cors de dlijia y i grups da bal y da ëres che à dötaorela ćiamò ligrëza da tignì alalt les tradiziuns da zacan, va derevers al’eté medievala. Por cënć d’agn é la troht, a chëra ch’al i vëgn val’ iade inće dit „guant da zacan“, stada le guant da festa dla jënt de nosc raiun. Ala fin dl Otcënt, canch’an à metü man de se daurì n pü’ deplü ales novitês che gnô da foradecà, ân metü man de adorè draps y pezes plü fines, de fà guanć plü lisiers y da stè saurì. A chë moda à inće la jënt dla Val Badia metü man de adorè tres plü gonot guanć che gnô inlaôta aratà „moderns“, a chi ch’an i dij „guanć da paur“.

En vëndres ai 30 d’aurì él gnü tignì tl Museum Ladin „Ciastel de Tor“ la daurida ofiziala dla mostra dal titul „La fotografia por comuniché...“, früt de na colaboraziun danter le Museum y le Fotoclub Val Badia. Tröc é sta i mëmbri sostegnidus dl Club y i apascionà de fotografia che é rovà adalerch. Chësc suzès é ince stè na bela sodesfaziun por la Uniun di Ladins dla Val Badia che â dl 1995 metü sö le Fotoclub sciöche seziun dla Uniun.