Por l’ann 2010 s’à le Consëi dla Uniun Ladins Val Badia tut dant de realisé n program valgamia ampl, cun zacotan de proiec che dess portè ite vita nöia tl monn cultural dla Val Badia. Sciöche ti agn passà porvaràn de gnì fora cun publicaziuns interessantes por vigni grup d’eté y de mëte a jì manifestaziuns che dëides da mantignì vì nosc lingaz, nostes usanzes y tradiziuns y chësc ponsan dantadöt ai jogn. Ala fin é chësta nosta arpejun de majera valüta: nüsc paîsc, nostes munts, nosc bel lingaz dla uma!
Sön le program él deplü publicaziuns sciöche la cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc“ y l’ajënda de scora por i mituns dles elementares che vëgn bele fora da cotan d’agn, mo ince contantes d’atres, por pici y gragn, che dess daidé valorisé deplü nosc lingaz. Conzerc, festes da bal, manifestaziuns leterares, mëses torones, referac, cursc de ladin, fajarà ince pert dl program dl ann che à metü man dan da püch. Les iniziatives dla Uniun é ponsades dantadöt por la jënt dl post y gnarà porchël metüdes a jì da d’aisciöda o da d’altonn, dalunc dala sajun turistica, valöna ince en colaboraziun cun les atres uniuns culturales y cun l’Istitut Ladin „Micurà de Rü“.

Sciöche dagnora, se basarà l’ativité dla Uniun impröma de döt sön la buna orenté y l’idealism de sü mëmbri.

Por l’ann 2010 s’à le Consëi tut dant de realisé chisc punc en particolar:

PUBLICAZIUNS:

1) Cronica dla Val Badia „Sas dla Crusc“. An ciararà de mioré inant la cualité dla publicaziun por ch’an pois te n dagnì se fà plü saurì da ciarè do informaziuns y recostruì la storia de na uniun o la vita de n paîsc. Tla publicaziun gnaràl sciöche dagnora portè ite no mâ informaziuns sura i 12 paîsc, mo ince articui che trata argomënc che interessëia döta la Val Badia o les valades ladines. Le comité de redaziun nominé dal Consëi dla Uniun surantolarà indô le laûr de redaziun.

2) Redaziun de n liber sura le tema „Dolomites, patrimone dl’umanité“. L’idea é chëra de invié n cer’ numer de auturs conesciüs por avëi bele scrit tesc o libri sura argomënc che reverda les Dolomites, sciöche por ejëmpl la geologia, la flora, la fauna, jënt ladina, cultura, y i.i.. Vigni autur sarà lëde de scrì tl ligaz olache ël se sënt da ciasa, por ladin, talian o todësch. Pro i tesc ladins gnaràl injuntè n ressumé por talian o por todësch. L’ediziun dl liber te deplü lingac dess respidlé le plurilinguism de nosc raiun. Por abelì le liber dal punt d’odüda fotografich él preodü na colaboraziun cun le Fotoclub Val Badia y cun i fotografs de natöra che alda pro le grup conesciü „STRIX“.

3) Liber da cianties popolares tradizionales. Sön inciaria dla Uniun di Ladins à le dirighënt Iarone Chizzali da San Martin, André Comploj d’Al Plan y le maester dla scora de musiga Bruno Rives abiné adöm passa 200 cianties popolares ladines. I tesc y les notes é en gran pert bele gnüs scric jö sön computer y canch’ara döt le material sarà arjigné cà, se surantolarà la Uniun de dè fora n liber da cianties popolares tradizionales por la Val Badia. Al é ince preodü de dè fora laprò n CD cun dötes les notes da podëi stampè fora singolarmënter. Chësc por ti jì adincuntra ales esigënzes di cors. Aladô dles ocajiuns gnarà les cianties te n secundo momënt tutes sö cun la partezipaziun de deplü cors y ciantadus.

4) Publicaziun de n pice liber sura la storia dl paîsc da La Ila. Sön proposta dl diretur de scora en ponsiun, Edi Crazzolara, se cruziarà la Uniun di Ladins de dè fora n pice liber sura la storia dl paîsc da La Ila. Edi Crazzolara à dl 2009 laurè fora y integrè cun informaziuns nöies le manoscrit de Franz Pizzinini de Micurà da La Ila.

5) Preparaziun de na publicaziun sura la Geologia, les plantes y i tiers dles Dolomites. Al gnarà laurè inant sön le liber che dess analisé la geologia, y reportè i inoms badioc y marôi dla gran compëda de plantes y de tiers che vëgn dant te nostes munts. Cun l’aiüt dl diretur dl Museum de Scienzes Naturales da Balsan, Vito Zingerle, él gnü metü jö n indesc de mascima por ch’al pois garatè na publicaziun bun strotorada. Le liber dess daidé da conservè zacotan de parores y d’inoms spezifics che al é mâ plü val’ paur y püc d’atri che conësc. Le liber gnarà spo publiché te n secundo momënt canche le material definitif sarà dan man.

6) Publicaziun de n liber cun rimes de Tresele Palfrader y dessëgns de Franz Kehrer. Tresele Palfrader da La Pli scrì rimes da plü de 30 agn incà y ne les à cina incö mai publicades. Ti mëisc che vëgn arà la Uniun l’ocajiun de podëi publiché les plü beles y significatives te n liber che gnarà abelì cun dessëgns dl artist conesciü y lunc y lerch aprijé, Franz Kehrer.

7) Publicaziun de n DVD sura la liënda de Fanes. Dan da zacotan d’agn â la Uniun di Ladins lascè fà na multivijiun cun diapositives, dessëgns, musighes y tesc sura la liënda de Dolasila y di pröms abitanc de Fanes. La multivijiun analogica te trëi lingac (ladin, talian y todësch), realisada inlaôta da Heinz Kostner y Claudio Poli é intratan gnüda digitalisada y gnarà publicada sön DVD, tres chël ch’ara jarà da avëi na miù difujiun de chësc iuvel ch’al paia la mëia da conservè!

8) Publicaziun de n sföi cun ejëmpli de lëtres comerziales y ch’an po adorè tl ciamp dl laûr. Por ch’al vëgnes adorè deplü le ladin tla comunicaziun danter dites y lauranc dla Val Badia ciararàn de publiché n sföi cun zacotan d’ejëmpli de lëtres, a na mainira che chi che scrì se fejes plü saurì da mëte jö le test por ladin.

PUBLICAZIUNS CHE À DA NEN FÀ CUN LA DLIJIA:

9) Publicaziun de n liber por la zelebraziun dla liturgia dla parora. Tres manco jogn tol al dédaincö la dezijiun de deventè prou y al sarà porchël tres plü rî, dantadöt te nüsc paîsc, che i proi sides bugn de dì tan de mësses co dandaìa. Porchël messarà i laics bel plan surantó l’inciaria de zelebrè la liturgia dla parora. La Uniun di Ladins à porchël bele arjigné cà n liber cun i tesc y les oraziuns nezesciares. Canche la delegaziun di proi dla Val Badia y siur Ulrich Fistill (por cunt dl vësco) arà rové de le ciarè jö (bunamënter de forà dl 2010) podaràn jì en stampa.

10) Publicaziun dl liber de preparaziun al cunfermè. Tone Gasser da San Martin à bele te chisc ultimi agn abiné adöm le material por n liber de preparaziun al cunfermè che vëgn damanè da zacotan d’agn incà dai proi y dai insegnanc de religiun. La gran pert é gnüda tuta fora dal liber arjigné ca por le medémo fin dala diozeja da Balsan/Porsenù. La jona Lili Cristofolini d’Al Plan à fat i dessëgns che passenëia laprò. Le liber gnarà dè fora cun l’aprovaziun dl Ofize de Catechesa Diozejan!

PUBLICAZIUNS POR SCOLARI, MITUNS Y JOGN:

11) Traduziuns y publicaziuns de romanns por jogn. Tan inant ch’al sarà l’ocajiun gnaràl ince lascè fà la traduziun tl ladin de val’ romann conesciü a livel internazional y che gnarà spo da fora ti agn che vëgn.

12) Ajënda de scora por mituns dles elementares 2010/2011. L’ajënda de scora por i mituns dles elementares gnarà ince dada fora por l’ann de scora che vëgn. La novité é che i dessëgns gnarà en chësc iade fac dal’artista jona d’Al Plan, Gabi Mutschlechner. Pro i dessëgns déssel ince gnü injuntè parores ladines che indichëia plü ogec. Insciö devënta l’ajënda na sort de dizionar. Laprò rovarâl indô ite val’ bela storia o rima.

13) Publicaziun dl liber y Cd „La roda dl monn te 80 tambürli“. Do n’idea de Max Castlunger da San Martin gnaràl portè a fin le proiet dal titul „La roda dl monn te 80 tambürli“. N jonn pëia ia dala Val Badia y roda döt le monn, passan da n continënt al ater. Dlunch olach’al röia vëighel cosses nöies, alda le sonn de stromënc, i versc di tiers plü strambi. Por descedè la fantasia y la curiosité di mituns y di jogn vëgnel tut sö na CD olache le jonn cunta süa storia y sües aventöres. Laprò gnaràl fora n pice liber cun dessëgns dl’artista jona da San Ciascian Maria Pezzedi y i tesc che alda laprò.

14) Restampa dl liber da stories y liëndes „An cunta che...“. Dal momënt che le liber ne n’é nia plü da ciafè y che al vëgn tres indô damanè do da geniturs y maestri, ciararà la Uniun, tan inant ch’al é i mesi, de dè fora danü le liber adatan l’ortografia vedla (1985) a chëra da sëgn.

15) Registraziun de n CD da stories por mituns. Por ti jì adincuntra ales esigënzes de tröc geniturs, gnaràl portè inant n proiet nü de registraziun de stories por mituns. Le proiet dess daidé miorè la sensibilité linguistica di mituns che va tres deplü a perde cun la gran cuantité de CDs, DVDs y programs dla televijiun che vëgn dagnora mâ aldîs te d’atri lingac.

MANIFESTAZIUNS:

16) Sëres leterares, cursc y referac. Aladô dles ocajiuns gnaràl ince organisé presentaziuns de libri nüs, mëses torones, sëres leterares y referac cun argomënc desvalis.

17) Manifestaziuns desvalies. An metarà indô a jì val’ conzert te ocajiuns particolares sciöche da Pasca, en ocajiun dla festa dla uma y da Nadè.

DESVALIES:

18) Sostëgn a cors y auturs. Por ti dè la poscibilité a cors mo dantadöt a auturs jogn de se presentè, organisarà la ULVB ince tratan l’ann che vëgn val’ conzert che ti darà ai jogn deplü motivaziun da se miorè y da imparè ìte composiziuns nöies. Sciöche bele ti agn da denant surantolarà la Uniun ince val’ spëisa por lascè scrì y registré cianties nöies che gnarà publicades sön CD.

19) Completamënt y ajornamënt dl sit internet nü. Por fà conësce i fins y l’ativité dla Uniun di Ladins ince tres la rëi, él preodü de jì inant cun l’elaboraziun y i ajornamënc dl sit internet dla Uniun www.uniunladins.it.

20) Barat cultural cun d’atres mendranzes. Al gnarà indô metü a jì n iade cultural che dess ester n reconoscimënt por le laûr di mëmbri dl Consëi dla Uniun y tl medémo tëmp na iniziativa che dess contribuì a süa formaziun tl ciamp cultural.

21) Economìa, turism y artejanat. La Uniun di Ladins restarà ince tl 2010 a disposiziun de dites, artejans y hoteliers che orarà tra ite le lingaz ladin te süa ativité y lascè fà traduziuns de intestaziuns sön papier da lëtra, listes de produc o menüs, descriziuns de produc, deplians, preventifs y i.i. Les traduziuns gnarà surantutes debann dai colaboradùs dla Uniun. La orentè é ince chëra de arjigné cà pici dizionars cun terminologia spezifica por i laûrs desvalis, che podess gnì adorà dai artejans o dai operadus turistics vigni iade ch’ai à debojëgn de se fà instësc de pices traduziuns por sües dites.